کوردی

ناساندنی مێژوو، وێژە و جوغرافیای ناوچەی کەڵاتەرزان – بەشی یەکەم

نووسین: ئیرەج مورادی باقلاوایی

سەردەشت – ٣٠/٠٥/١٣٩٨

کۆکردنەوە و توێژینەوە لەسەر بابەتە جیاجیاکانی کۆمەڵایەتی، فەرهەنگی، وێژەیی، مێژوویی، ئابووری و سروشتیی بازنەیەکی جوغرافیایی خاکی کوردەواری دەتوانێت گەلێک زانیاری ورد و درشتی پێویست بخاتە سەر پاشخانی گەورەی شارستانیەتی گەلی کورد. ئەو پاشخانە گەورەیە دەبێ سەرجەم ناوچە و هۆز و بنەماڵە و تاکە هەڵکەوتە و ناسراوەکان لەخۆ بگرێت و  نەچەقێتە ناو تەنیا ناساندن و باسکردنی بەشێک لە خاکی بەربڵاوی کوردستان. یەکێک لە ناوچەکانی ئەو سەرزەمینە کە کەمتر ئاوڕی لێ دراوەتەوە و پەرژاونەتە سەری، مەڵبەندی بەرینی نێوان دوو شاری سنە و مەریوانە، بەتایبەت ئەو بەشەی کە بە بەرڕێ و پشتڕێ یا بەواتای ئەوڕۆکە کەڵاتەرزان دەناسرێت. هەوڵی ئێمە لەم زنجیرە وتارەدا ئەوەیە سەرنج و تێبینی و خاڵە بەرچاوەکانی دیرۆک و ئێستەی ئەو ناوچەیە بگێڕینەوە و خوێنەری کوردی پێ ئاشنا بکەینەوە. دڵنیام گەلێک چۆڵایی دیرۆکی، وێژەیی و بابەتی دیکە لە پێداویستی پاشخانی ژیاری کوردی پێ پڕ دەبێتەوە.

١: سنووری ناوچەکە

پێش ئەوەی چاو بخشێنینە سەرچاوە و بەڵگەکان، ئاوڕێک لە قسەی بەساڵاچووەکانی ئێستەی ناوچەکە ئەدەینەوە. گەلێک جار پیرانی ئەو دەڤەرە کاتێ ئاماژە بە خاکی ناوچەکە دەکەن بە بەرڕێ و پشڕێ ناوی دەهێنن. ئەمە بەگشتی دەبێتە سەرجەم مەودای باکوور و باشووری ڕێگای کۆنی نێوان سنە بۆ مەریوان کە لە نزیک شارۆچکەی شوێشە لا ئەدات و بەرەو کاکۆزەکریا و جانەورە دەڕوات و لە کەل گاڕان دادەگەڕێ و لەسەر پردەکۆنەکەی گردەڵان لەگەڵ ڕێگای سەرشیو و سەقز یەک دەگرنەوە. [چەند ساڵێکە دیسانەوە حکوومەت خەریکی نۆژەنکردنەوەی ئەو جادەیە و لە داهاتوویەکی نزیکدا دەبێتەوە ڕێگای سەرەکی بەستنەوەی سنە و مەریوان.] جا ئەگەر هێڵێک لە دەروازەی کۆنی شاری سنە واتا پێدەشتی ئاویەر لە گەڕەکی کەمێز و دۆڵی دەرەبەیانی ئەو شارە بکێشین هەتا ئاوایی ئەسراوای نزیک مەریوان، ئەوە دوو دیوی بەر و پشتی ڕێگاکە دیاری کراوە. بەرڕێ و پشتڕێ کۆنترین ناوێكە بەسەر ئەو ناوچەدا بڕاوە. دواتر بەهۆی دابەشکاریەکانی دیکە ناوەکانی وەکوو کوڕەوێز (کۆماسی)، کەڵاتەرزان، چەم شوێشە، بەرپلەی ساڵاڵ، چەم تووار، سەرنوێ و چەم نگڵ دەرکەوتن. ئەگەر دابەشکاری بازنەی شارستانیی ئێستە لەبەر چاو نەگرین ئەو ناوچەیە لە بازنەی گەورەتری کەڵاتەرزان و کۆماسی جێ دەبێتەوە و خەڵک خۆیان لە ژێر ئەو چەترە جوغرافیاییە جێ دەکەنەوە. سەردەمی وا بووە تەنیا ناوی ناوچەی کەڵاتەرزان بووە و بەهۆی تەسکی سنووری کۆماسی، ناوی کەڵاتەرزان بووەتە پاشگری ناوی بنەماڵە و خێڵ و کەسەکانی سەرجەم ناوچەی پشتڕێ و بەرڕێ، بەڵام بەگشتی دەبێ بڵێین دوو ناوچەی کەڵاتەرزان و کۆماسی لە پەڕەیەکی جوغرافیایین و هاوبەشییان زۆرە. هەر بۆیە زۆر جار ناوچەی چکوولە واتا کۆماسی دەکەوێتە ناو بازنەی ناوچەی گەورەترەوە، یانێ کەڵاتەرزان.

برچسب ها

نوشته های مشابه

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

دکمه بازگشت به بالا
بستن
بستن